Versterking van plebiscitaire democratie met deliberatieve elementen voor democratische revitalisatie

Naam: Irene Witting
Afdeling: Public Law and Governance,  Tilburg Law School, Tilburg University
Begeleiders: prof. dr. Frank Hendriks, dr. Charlotte Wagenaar, dr. Ank Michels
Afbeelding Redress Irene
Projectbeschrijving

Centraal in mijn PhD-project staat de vraag in hoeverre en op welke manier plebiscitaire vormen van democratie kunnen worden versterkt door deliberatieve vormen van democratie en hoe dit de representatieve democratie kan aanvullen. Mijn focus ligt daarbij op de aanbodkant, dat wil zeggen op het institutionele design van ‘hybride democratische innovaties’, innovaties die overleg en stemmen combineren. Een voorbeeld van een hybride democratische innovatie is de citizens’ initiative review, waarbij na de aankondiging van een referendum een kleine groep burgers bijeenkomt, informatie inwint van experts en van voor- en tegenstanders, deze informatie uitgebreid bespreekt, en uiteindelijk een verklaring opstelt van hun bevindingen en overwegingen, welke via een officieel kiezerspamflet wordt verspreid onder de stemgerechtigden in het referendum.

In mijn PhD-project zijn plebiscitaire vormen van democratie, gericht op stemmen, zoals referenda, het vertrekpunt. Net als andere democratische instrumenten kunnen plebiscitaire instrumenten tekortkomingen hebben, zoals polarisatie, overhaaste besluitvorming, meerderheidsbesluiten ten koste van minderheden en controle of manipulatie door de politieke elite. Kan deliberatieve democratie, gericht op overweging en discussie, plebiscitaire instrumenten versterken, bijvoorbeeld door het toevoegen van een deliberatieve fase aan het referendumproces? Bestaand onderzoek biedt nog geen volledig inzicht.

Mijn eerste deelonderzoek houdt een systematische review van de bestaande literatuur over hybride democratische innovaties in. Ik breng onder meer in kaart welke verschillende combinaties van referenda en deliberatie – zoals de eerder genoemde citizens’ initiative review – al zijn onderzocht in de literatuur en wat de effecten van deze verschillende combinaties zijn op de realisatie van democratische waarden. In verder onderzoek ga ik dieper in op specifieke kenmerken van hybride democratische innovaties, analyseer en vergelijk ik interessante – representatieve of juist uitzonderlijke – cases en richt ik mij ook op de politieke context. Deze politieke context is belangrijk om te kunnen beoordelen wat de mogelijkheid voor hybride democratische innovaties is voor het revitaliseren van de Nederlandse democratie.